دانش‌پژوه دکتری رشته‌ی حقوق کیفری و جرم شناسی جامعه المصطفی العالمیّه
چکیده
اصل کیفی بودن حقوق کیفری، از مهم‌ترین تضمین‌های عدالت و امنیت حقوقی در نظام‌های کیفری است. براساس این اصل، هیچ رفتاری بدون تعیین قانون قبلی جرم تلقی نمی‌شود و هیچ مجازاتی بدون نص قانونی مشخص اعمال نمی‌گردد. این اصل با هدف تضمین عدالت، حفظ حقوق و آزادی‌های فردی، تأمین امنیت حقوقی شهروندان و جلوگیری از تصمیمات سلیقه‌ای و خودسرانه در دستگاه قضایی تدوین شده است. هدف این پژوهش بررسی مبانی، جایگاه و اهمیت اصل کیفیت در حقوقی کیفری و تحلیل میزان انطباق آن با مجازات های اسلامی است. مقاله‌ی حاضر، با رویکرد تحلیلی- توصیفی، به بررسی اصل کیفیت و تطبیق آن با مجازات‌های اسلامی مبتنی بر تحلیل آیات، روایات، منابع معتبر فقهی و دیدگاه فقها می‌پردازد. تحلیل آیات قرآن، روایات اسلامی و متون فقهی، نشان می‌دهد که شریعت اسلامی توجه جدی به بیان دقیق جرم و مجازات داشته است و بسیاری از مجازات‌ها دارای تعیین قبلی و شفافیت قانونی هستند. لذا اصل کیفی بودن از اصول پذیرفته شده در حقوق اسلام نیز محسوب می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که در مجازات‌هـای همچون حـدود، قصـاص، دیـات و تعزیرات به‌عنـوان شـاخص‌ترین نمونه‌هایی از مجازات‌های اسلامی اصل کیفیت در بالاترین سطح تحقق یافته است.
احمدی زاده، حمید رضا و دیگران،( 1401) جایگاه اصل انصاف در فقه و حقوق کیفری ایران، مجله فقه جزای تطبیقی، شماره‌ی چهارم.
حاجی ده‌آبادی، احمد، ( 1385)، بایسته‌های تقنین: بانگاهی انتقادی به قانون مجازات اسلامی، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
حرعاملی، محمدبن حسن، ( بی‌تا)، وسائل الشیعه، انتشارات آل البیت.
خمینی، سیدروح الله، (بی‌تا )، تحریرالوسیله، قم مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول.
خوئی، سید ابوالقاسم، ( 1422)، مبانی تکمله المنهاج، قم، مؤسسه إحیاء آثار الامام خوئی، چاپ اول.
دلماس مارتی، میری،( 1402)، نظام های بزرگ سیاست جنایی، مترجم: نجفی ابرندآبادی، تهران، نشر میزان، چاپ پنجم.
رهدارپور، حامد،( 1397)، سنجش قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، براساس معیارهای اصل کیفیت قانون، رساله‌ی دکتری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
ساریخانی، عادل، ( 1393)، بررسی فقهی حقوقی تعزیرات با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال پنجم، شماره‌ی دوم.
شریعتی، سعید و قافی، حسین، ( 1398)، بررسی میزان اعتبار مفهوم موافق در تفسیر قوانین کیفری، دو فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره‌ی دوم.
بیات، شبنم، کوشا، جعفر و قاسمی، قاسم،( 1403)، بررسی تطبیقی اصل کیفی بودن در پرتو اصول حاکم بر جرم انگاری در ایران و هلند، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره‌ی پانزدهم، شماره‌ی دوم.
فیض، علیرضا، ( 1368)، مقارنه و تطبیق در حقوق جزای اسلام، سازمان چاپ و انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قنبری، حسن و قنبری، محمد تقی، ( 1400)، بازکاوی حدیث رفع، جستارهای فقهی و اصولی، سال هفتم، شماره‌ی 25.
گرجی، ابوالقاسم، ( 1390)، دیات، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
محقق داماد، سیدمصطفی،(1380) قواعد فقه: بخش جزایی، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ هفتم.
محقق حلی، جعفر بن حسن، ( 1418) شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم.
مهدوی پور، اعظم، صادق پور، محمد جعفر و رهدادپور، حامد،( 1387)، « نگاهی انتقادی به تعریف دامیه در فقه و مجازات اسلامی با رویکرد همگرایانه با اصل کیفیت قانون»، فصلنامه علمی- پژوهشی فقه، شماره‌ی اول.
موذن زادگان، حسنعلی و رهدادپور، حامد،( 1397)، « اصل شفافیت قانون» و جایگاه آن در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره‌ی 81.
محمودی، فیروز،( 1378) قاعده‌ی درأ و تطبیق آن با تفسیر شک به نفع متهم در حقوق موضوعه، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق، شماره نهم.
مطیعی، انیسه و البرزی، مسعود، ( 1397)، بررسی تطبیقی اصل انصاف و اصول عدل و انصاف، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، سال بیست و دوم، شماره‌ی سوم.
نجفی، محمد حسن،(1981) جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار إحیاالتراث العربی، چاپ هفتم.
هاشمی شاهرودی، محمود،( 1387)، بایسته های فقه جزا، تهران، نشر میزان، چاپ اول.
)