حضانت طفل بر اساس فقه جعفری و قوانین افغانستان

مطالب عمومی

نویسندگان

1 مدرس حوزه علمیه صادقیه هرات

2 دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه صادقیه هرات

چکیده

حضانت طفل از نهادهای اساسی فقه خانواده است که نقش مهمی در تأمین مصلحت کودک و تنظیم مسئولیت‌های والدین دارد و در فقه جعفری و قوانین افغانستان مورد توجه ویژه قرار گرفته است. پرسش اساسی این پژوهش آن است که حضانت و سرپرستی طفل در فقه جعفری چه جایگاهی دارد و قوانین افغانستان تا چه اندازه با این مبانی فقهی هماهنگ است، به‌ویژه در موارد مرتبط با ولایت، رضاع و افتراق والدین. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل تطبیقی متون فقهی امامیه و قوانین افغانستان است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فقه جعفری حضانت را نهادی مبتنی بر مصلحت طفل، دارای ماهیت حق و تکلیف، و متمایز از ولایت می‌داند؛ همچنین ضوابط حضانت در ارتباط با رضاع و اختلاف والدین مشخص و دقیق است. بررسی تطبیقی با قوانین افغانستان، به‌ویژه قانون احوال شخصیه اهل تشیع، حاکی از انطباق کلی با اصول فقهی است، هرچند در برخی موارد نیازمند تبیین و انسجام تقنینی بیشتر می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.
  2. ابن براج، احمد، المذاهب، تحقیق: عبدالله السامرایی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق / ۱۹۸۵م.
  3. ابن حمزه، علی، شرح المذاهب، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۷ق.
  4. ابن قدامه، عبدالله بن احمد، المغنی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۵ق.
  5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادرو دار بیروت، 15 جلد، بی‌تا.
  6. بجنوردی، سید محمد، القواعد الفقهیه، قم: مؤسسه الهادی، ۱۴۱۶ق.
  7. حلّی، علی، الفقه على المذاهب الأربعه، تحقیق: محمد حسین، بیروت، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
  8. حلّی، جعفر بن حسن (محقق حلّی)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسه دارالفقه، ۱۴۱۳ق.
  9. حلّی، محمد بن ادریس، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: مؤسسه النشر الإسلامی، ۱۴۱۰ق.
  10. حلبی، تقی‌الدین ابوالصلاح، الکافی فی الفقه، قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۰۳ق.
  11. حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقى، قم: مؤسسه آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۵ق.
  12. خویی، سید ابوالقاسم موسوی، منهاج الصالحین، قم: دار الزهراء، ۱۴۱۰ق.
  13. ...............................، منهاج الصالحین، قم: مؤسسه الإمام الخوئی، ۱۴۱۷ق.
  14. خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، مترجم: علی اسلامی، جلد سوم، کتاب النکاح، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه المدرسین حوزه قم، چاپ ۱۳، خزان ۱۳۷۳.
  15. ..............................، تحریر الوسیله، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۸ق.
  16. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، نشر کتابخانه گنج دانش، تهران، ۱۳۶۸.
  17. سلّار، احمد، المدخل فی الفقه، بیروت، دارالعلوم، ۱۴۱۵ق.
  18. شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، تحقیق: سید محمد شرف‌الدین، تهران، دار المعارف، ۱۴۲۰ق.
  19. شیخ طوسی، محمد بن الحسن، الخلاف، تحقیق: محمد طاهر، تهران، انتشارات کتابخانه اسلامی، ۱۴۲۳ق / ۲۰۰۲م.
  20. ..........................................، المبسوط، تحقیق: عبدالحسین شرف‌الدین، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۴۱۷ق / ۱۹۹۷م.
  21. .......................................، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه، تحقیق: حسن الموسوی الخرسان، تهران: دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  22. الطباطبایی یزدی، محمد کاظم، العروه الوثقی، نشر اسماعیلیان، قم، چ2، ج1، ص56، چاپ ۱۳۴۰.
  23. الطاهر العاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴ق.
  24. الشهید الثانی، زین‌الدین بن علی العاملی، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، ۱۴۱۳ق.
  25. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، اللمعه الدمشقیه، قم: دار الفکر، ۱۴۱۰ق.
  26. عاملی، محمد بن الحسن الحر، وسائل الشیعه، نشر مکتبه السلامیه، تهران، چ2، ۱۳۸۸ق، 20 ج، تحقیق مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، چ1، ۱۴۰۹ق.
  27. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  28. کاسانی، علاءالدین ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۶ق.
  29. مجلسی، علامه محمد باقر، بحارالانوار، نشر مؤسسه الوفا، بیروت، چ2، ۱۴۰۳ق.
  30. محقق حلّی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۰۸ق.
  31. مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، قم: دارالعلم، ۱۴۲۱ق.
  32. مهریزی، مهدی، شخصیت و حقوق زن در اسلام، چاپ انتشارات فرهنگی اسلامی، تهران، چاپ ۲، ۱۳۸۳.
  33. نجفی، محمد حسن بن باقر، جواهر الکلام، نشر دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، تحقیق و تعلیق محمود القوچانی، چ7، ج43، ۱۴۱۲ق.
  34. .........................................، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
  35. نووی، یحیی بن شرف، روضه الطالبین وعمده المفتین، بیروت: المکتب الإسلامی، ۱۴۱۷ق.
  36. دردیر، احمد بن محمد، الشرح الکبیر على مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
  37. سیستانی الحسینی، سید علی، منهاج الصالحین، نشر سعید بن جبیر صدر، قم، ۱۴۱۷ق.
  38. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  39. زحیلی، وهبه، الفقه الإسلامی وأدلته، دمشق: دارالفکر، ۱۴۰۵ق.
  40. علامه حلّی، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام الشرعیه، قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۹ق.
  41. قوانین
  42. قانون احوالات شخصیه اهل تشیع، تاریخ نشر 15 اسد 1388 ه ش، شماره مسلسل 988.
  43. قانون مدنی افغانستان، تدوین عبدالرب مشفق، انتشارات رسالت، بهار .1391
  44. فایز، عبدالبصیر ،توضیحی بر قانون مدنی افغانستان: (حقوق فامیل). کابل، افغانستان: انتشارات سعید، ۱۳۸۸ش ۱۳۸۸ش / 2009م.
  45. قانون رسیدگی به تخلفات اطفال، مصوبه 16/6/1383، نشر کمیته مستقل حقوق بشر، حوت 1390.
  46. سازمان ملل متحد، اعلامیه جهانی حقوق طفل، نیویورک، ۱۹۵۹ م.
  47. سازمان ملل متحد، کنوانسیون حقوق طفل، نیویورک، ۱۹۸۹ م.