تحلیل تطبیقی حقوق رقابت در فقه امامیه، حقوق ایران و افغانستان

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده

دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، مدرسه عالی علوم انسانی، حکمت و تاریخ، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران

چکیده

حقوق رقابت به مجموعه‌ای از قوانین و مقررات گفته می‌شود که هدف آن تضمین رقابت عادلانه در بازار است. این قوانین به منظور جلوگیری از انحصار و رفتارهایی که موجب محدودیت رقابت می‌شوند، تدوین شده‌اند. در افغانستان، حقوق رقابت به‌تازگی شروع به شکل‌گیری کرده و هنوز به‌صورت جامع و منسجم توسعه نیافته است. این در حالی است که ایران نسبت به افغانستان از قوانین جامع‌تر و تجربه طولانی‌تری در زمینه حقوق رقابت برخوردار است. حقوق رقابت در فقه شیعه، به‌عنوان یک شاخه از حقوق اقتصادی، به تنظیم و حمایت از رقابت منصفانه میان تجار و فعالان اقتصادی در بازار می‌پردازد. در فقه شیعه، رقابت اقتصادی به‌عنوان بخشی از اصول کلی عدالت اجتماعی و اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است. هرچند در فقه سنتی به‌صورت مستقیم به حقوق رقابت به‌معنای امروزی آن پرداخته نشده است، اما مفاهیمی مانند قاعده عسر و حرج و قاعده لاضرر می‌توانند به‌عنوان مبانی فقهی برای تنظیم حقوق رقابت تلقی شوند. هدف این پژوهش پاسخ به این سؤال است که رویکرد فقه امامیه و حقوق ایران و افغانستان درباره حقوق رقابت چیست. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده و به این نتیجه دست یافته است که میان حقوق رقابت و قواعد فقهی رابطه‌ای مبنایی و تکمیلی وجود دارد؛ هر دو به دنبال جلوگیری از ورود ضرر در روابط اقتصادی هستند.

کلیدواژه‌ها


جهان‌بینی، الهام، و دیگران. (۱۴۰۱). بررسی تأثیر روش‌های بودجه‌بندی بر تخصیص بهینه منابع. مجله مطالعات حسابداری و حسابرسی، (۴۴)، ۶۹-۸۵.
خوئی، سید ابوالقاسم. (۱۳۷۵). مصباح الاصول (ج. ۲). قم: مکتبة الداوری.
رشوند بوکانی، مهدی. (۱۳۹۰). حقوق رقابت در فقه امامیه، حقوق ایران و اتحادیه اروپا. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
رهبری، ابراهیم، و حسنی سنگانی، وحید. (۱۳۹۸). حقوق رقابت در عرصه مالکیت‌های فکری (ج. ۱). تهران: سمت.
سلیمی، فضه. (۱۳۹۳). تعامل حقوق مصرف و حقوق رقابت. تهران: مجد.
صادقی، محمد. (۱۳۹۶). دامنه حقوق رقابت در بازارهای رقابت‌پذیر و رقابت‌ناپذیر. تهران: مجد.
صادقی مقدم، محمدحسن، و غفاری فارسانی، بهنام. (۱۳۹۰). روح حقوق رقابت (مطالعه تطبیقی در اهداف حقوق رقابت). مجله حقوق دادگستری، ۷۵(۷۳)، ۱۱۳-۱۳۵.
علاءالدین، امیرعباس. (۱۳۹۱). حقوق رقابت در آیینه تحولات تقنینی (چاپ اول). تهران: مجد.
غفاری فارسانی، بهنام. (۱۳۹۳). حقوق رقابت و ضمانت اجراهای مدنی آن. تهران: نشر میزان.
فیروزآبادی، مجدالدین. (بی‌تا). القاموس المحیط (ج. ۲). بیروت: دارالعلم للجمیع.
قاسمی حامد، عباس. (۱۳۹۴). حقوق اقتصادی (چاپ اول). تهران: انتشارات دراک.
قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی، مصوب ۱۳۸۶.
قانون حمایت از رقابت، توشیح ۱۳۸۸/۵/۱، افغانستان.
قانون حمایت از مستهلک، مصوب ۱۳۹۵، افغانستان.
مرکز ملی تحقیقات پالیسی، دانشگاه کابل. (۱۳۹۷). حقوق مستهلکین و چگونگی رعایت آن در افغانستان. کابل: مطبعه سهر.
معین، محمد. (۱۳۸۸). فرهنگ فارسی (ج. ۲، چاپ بیست‌وششم). تهران: امیرکبیر.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۱۱ق). القواعد الفقهیه (ج. ۱، چاپ سوم). قم: بی‌نا.
موسوی بجنوردی، سید میرزا حسن. (۱۳۷۱). القواعد الفقهیه (چاپ دوم). قم: اسماعیلیان.
موسوی خمینی، روح‌الله. (بی‌تا). تحریرالوسیله (ترجمه علی اسلامی، ج. ۲). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ناصحی، علی. (۱۳۹۴). مبانی حقوقی و فقهی رقابت. تهران: مجد.
ناصحی، علی، و همکاران. (۱۳۹۵). تبیین حقوق رقابت بر اساس برداشت‌های متفاوت از قاعده لاضرر. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۲۰(۴)، ۱۷۷-۱۹۵.