تجاوز از دفاع مشروع و آثار آن در قانون ایران و افغانستان

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان

1 دانش‌پژوه دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان.

2 دانش پژوه کارشناسی ارشد، سنجش‌ از دور سیستم اطلاعات مکانی.

چکیده

دفاع مشروع به‌عنوان یکی از اصول اساسی حقوق کیفری، در قوانین کشورهای مختلف، به‌ویژه ایران و افغانستان، جایگاه ویژه‌ای دارد. این پژوهش ابتدا به بیان پیشینه تحقیق، مفهوم، شرایط تحقق دفاع مشروع و تجاوز از آن در نظام‌های حقوقی ایران و افغانستان می‌پردازد. این مقاله با روش تطبیقی و تحلیلی پس از تبیین جایگاه دفاع مشروع در حقوق کیفری و اهمیت آن در صیانت از حقوق فردی و اجتماعی، شرایط اساسی تحقق آن، از جمله ضرورت دفاع، وجود خطر قریب‌الوقوع، تناسب میان دفاع و خطر، و عدم امکان توسل به مقامات رسمی، در حقوق هر دو کشور مورد مداقه تطبیقی قرار گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی، دفاع مشروع را به رسمیت شناخته‌اند و در صورت تجاوز از آن مجازات‌هایی را مقرر داشته‌اند، اما در نحوه بیان، قلمرو شمول و صراحت مقررات تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود. حقوق ایران، شرایط دفاع مشروع را به‌صورت منسجم در یک ماده قانونی مدون ساخته است، درحالی‌که در حقوق افغانستان، این شرایط در مواد مختلف کد جزا و با جزئیات بیشتر بیان شده است. همچنین برخی ابهامات، مانند عدم تصریح به دفاع از «آبرو»، در آن دیده می‌شود. این تفاوت‌ها می‌تواند بر تفسیر قضایی و کارآمدی این نهاد در عمل تأثیرگذار باشد. در نهایت، این مقاله بر لزوم نگرشی جامع به دفاع مشروع، با در نظر گرفتن هم جنبه حمایتی از حقوق فردی و هم الزامات حفظ نظم عمومی، تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها


اخلاقی، عبدالحسین، و هاشمی، محمدعیسی. (۱۴۰۱). بررسی تطبیقی دفاع مشروع در حقوق جزای ایران و افغانستان. نشریه یافته‌های فقه قضایی، ۲(۴)، ۲۴-۳۵.
اردبیلی، محمدعلی. (۱۳۸۴). حقوق جزای عمومی (چاپ هشتم، ج. ۱). تهران: میزان.
اردبیلی، محمدعلی. (۱۳۹۶). حقوق جزای عمومی (چاپ ۵۳، ج. ۱). تهران: میزان.
صانعی، پرویز. (۱۳۸۲). حقوق جزای عمومی. تهران: طرح نو.
قانون جزای (کد جزا) افغانستان. (۱۳۹۶). کابل: وزارت عدلیه افغانستان.
قانون مجازات اسلامی ایران. (۱۳۹۲). تهران: کمیسیون امور قضایی مجلس شورای اسلامی.
منصورآبادی، عباس. (۱۳۹۶). حقوق جزای عمومی (چاپ اول). تهران: میزان.
میرمحمد صادقی، حسین. (۱۳۹۶). جرایم علیه اشخاص (چاپ بیست‌وچهارم). تهران: میزان.
میرمحمد صادقی، حسین. (۱۴۰۴). جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص (چاپ سی‌وسوم). تهران: میزان.
ناتری، محمدابراهیم شمس، و عبدالله‌یار، سعید. (۱۳۹۱). حالت ضرورت و دفاع مشروع. تهران: مجد.
نوربها، رضا. (۱۳۸۳). زمینه حقوق جزای عمومی (چاپ یازدهم). تهران: کتابخانه گنج دانش.