مصادیق سیاست جنایی مشارکتی در قوانین جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده

دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، مدرسه عالی علوم انسانی، حکمت و تاریخ، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی مصادیق سیاست جنایی مشارکتی پیشگیرانه در نظام حقوقی ایران می‌پردازد. هدف اصلی، شناسایی و تحلیل رویکردهای مشارکتی در پیشگیری از جرم و ارزیابی اثربخشی آن‌ها است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مصادیق این سیاست در دو دسته نهادی و فرایندی شامل شوراهای حل اختلاف، سازمان‌های مردم‌نهاد، انجمن حمایت از زندانیان، ستاد دیه، میانجیگری کیفری، خدمات اجتماعی و اقدامات تأمینی و تربیتی قابل طبقه‌بندی هستند. بررسی‌های آماری نشان می‌دهد این نهادها در کاهش جرایم و پیشگیری از تکرار جرم موفق بوده‌اند. به‌عنوان مثال، شوراهای حل اختلاف بیش از ۶۰ درصد پرونده‌های ارجاعی را به صلح و سازش رسانده‌اند. البته چالش‌هایی چون عدم انسجام نهادی و ابهامات قانونی وجود دارند، اما فرصت‌هایی مانند سرمایه اجتماعی قوی و افزایش آگاهی عمومی نیز موجود است. پژوهش پیشنهاد می‌کند با اصلاح قوانین، تقویت زیرساخت‌ها و توسعه برنامه‌های آموزشی، اثربخشی سیاست جنایی مشارکتی پیشگیرانه افزایش یابد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آیین‌نامه اجرائی قانون شوراهای حل اختلاف.
آیین‌نامه انجمن‌های حمایت زندانیان.
آیین‌نامه میانجیگری در امور کیفری.
ابن بابویه قمی، محمد بن علی. (۱۴۰۶ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال (چاپ دوم). قم: دار الشریف الرضی.
اساسنامه ستاد مردمی رسیدگی به امور دیه و کمک به زندانیان نیازمند.
اسلامی اندارگلی، عنایت، عباسی اسفجیر، علی‌اصغر، و پهلوان، منوچهر. (۱۴۰۰). تأثیر خدمات انجمن حمایت زندانیان بر عملکرد خانواده‌های تحت پوشش استان تهران. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، ۸(۱۷)، ۸۹-۱۱۰.
باهری، محمد. (۱۳۸۴). نگرشی بر حقوق جزای عمومی (چاپ دوم). تهران: مجد.
بهرانی خوشکار، محمد، و زارع نیستانک، زهرا. (۱۳۹۱). مبانی فقهی پیشگیری از وقوع جرم و مصادیق آن در حقوق اسلام. فصلنامه علمی – پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، ۴(۱۰ و ۱۱)، ۲۶۲-۲۸۵.
توجهی، عبدالعلی، شادمانفر، محمدرضا، و نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (۱۳۸۷). اصلاح ذات‌البین و نظریه عدالت ترمیمی. فصلنامه مدرس علوم انسانی، ۱۲(۳)، ۱۹۵-۲۱۵.
جوانبخت، محمد، کریمی، پریسا، و کلانتری درونکلا، کیومرث. (۱۴۰۲). میانجیگری کیفری در حقوق ایران و چالش‌های پیش رو؛ با رویکردی به کشور اندونزی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۶(۲۰)، ۱۱۴-۱۳۵.
حلی، احمد بن محمد بن فهد. (۱۳۶۵). مهذب البارع فی شرح مختصر النافع (چاپ دوم، ج. ۲). قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
شاملو، باقر، سبحانی، حسین، و حسینی، مهدی. (۱۴۰۱). مطالعه تطبیقی اجرای اقدامات تأمینی و تربیتی نسبت به کودکان و نوجوانان در حقوق ایران و مصر. مطالعات حقوق تطبیقی، ۱۳(۱)، ۲۱۲-۲۳۵.
شیخ‌الاسلامی، سید حسین. (۱۴۲۸ق). هدایة العلم (چاپ دوم، ج. ۱). قم: مؤسسة أنصاریان للطباعة والنشر.
طباطبایی، سید محمدحسین. (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن (ج. ۵ و ۱۳). قم: منشورات اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیة (ج. ۸). تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
علی‌آبادی، عبدالحسین. (۱۳۷۳). حقوق جنایی (چاپ سوم، ج. ۱). تهران: فردوسی.
فدایی، هادی و همکاران. (۱۳۹۸). تأثیر اقدامات تأمینی و تربیتی در پیشگیری از تکرار جرم مجرمین خطرناک و سابقه‌دار. فصلنامه پژوهش‌های انتظام اجتماعی، ۱۱(۱)، ۱-۲۰.
فرهادی، هاشم، و شمس، احمد. (۱۴۰۱). نقش عدالت ترمیمی و شورای حل اختلاف در کاهش هزینه‌های مالی دادرسی. اقتصاد مالی، ۱۶(۲)، ۳۴۷-۳۶۸.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور کیفری).
قانون آیین دادرسی کیفری.
قانون پیشگیری از وقوع جرم مصوب ۱۳۹۴.
قانون مجازات اسلامی.
کاشف‌الغطاء، جعفر. (بی‌تا). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء (ج. ۴). بی‌جا: بی‌نا.
لازرژ، کریستین. (۱۳۸۱). درآمدی به سیاست جنایی (ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
مجتهد سلیمانی، ابوالحسن و همکاران. (۱۳۹۹). میانجیگری کیفری آموزه‌ای از عدالت ترمیمی از منظر حقوق و اخلاق. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، ۱۵(۴)، ۱-۱۰.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار (چاپ دوم، ج. ۱). بیروت: الوفاء.
محدث، سید علی. (۱۳۹۳). ارتباط جرم‌شناسی پیشگیری با شیوه‌های اجرای امر به معروف و نهی از منکر [پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد].
مظلومان، رضا. (۱۳۵۶). جرم‌شناسی. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۶ق). نفحات الولایة (چاپ دوم، ج. ۱۰). قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع).
نخعی، حسین‌رضا، غنی‌فر، محمدحسن، و شهابی‌زاده، فاطمه. (۱۴۰۲). اثربخشی معنویت‌درمانی اسلامی و آموزش شفقت به خود بر خودکارآمدی زندانیان (مورد مطالعه: زندانیان شهرستان بیرجند). مطالعات اسلامی در حوزه سلامت، ۷(۳)، ۸۸-۱۰۵.
وجدانی فخر، عطیه، الهی‌منش، فاطمه، و الهی‌منش، محمدرضا. (۱۴۰۱). بررسی اقدامات تأمینی و تربیتی به‌عنوان ابزاری برای تأمین امنیت و دفاع اجتماعی و اصلاح مجرم در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲. حقوق و مطالعات سیاسی، ۲(۲)، ۱۶۲-۱۸۰.
هذلی حلی، جعفر بن حسن. (۱۴۰۹ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (چاپ دوم). تهران: استقلال.